ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆՆԵՐ // 

Արագ վարկերն ու աղքատությունը. գործելու ժամանակը

18.12.2019

Հայաստանում բարձր տոկոսով, ոչ-բանկերի կողմից տրված, փոքր ու արագ վարկերի դիմաց բնակչության աղքատ խավի կողմից վճարվող տարեկան տոկոսներն ու կոմիսիոն վճարները գումարային առումով այլևս համադրելի են այն միջոցներին, որոնք պետությունը ընտանեկան նպաստի համակարգի միջոցով ուղղում է աղքատ խավին։ Ավելի պարզ՝ այն գումարները, որոնք պետությունն ուղղում է աղքատության դեմ, գրեթե նույն չափով և ենթադրաբար նույն  խավի կողմից գնում են վարկային կազմակերպություններ՝ տոկոսների մարման տեսքով։

Հիշեցնենք, խոսքը բանկերի կողմից տրվող դասական վարկերի մասի չէ, այլ տարատեսակ կազմակերպությունների կողմից տրվող, այսպես կոչված, «արագ վարկերի», որոնց ագրեսիվ գովազդային արշավին ականատես ենք լինում ամենուր՝ քաղաքի վահանակներին, համացանցում, սոցիալական ցանցերում։ Արագ վարկը փոքր, կարճաժամկետ, չապահովված վարկ է, որի մարումը կապված չէ աշխատավարձի հետ։

«Գիշատիչ վարկերի» համաճարակը (միջազգային փորձ)

«Գիշատիչ». այսպես են հիմա հաճախ կոչում աշխարհում ծաղկող սուբպրայմ վարկավորման շուկան։ Ովքե՞ր են այս շուկայի թիրախը. ցածր եկամուտով, ցածր գրագիտությամբ տնային տնտեսությունները։ «Մենք գիշատիչ վարկերը սահմանում ենք' որպես բարեկեցությունը նվազեցնող վարկավորում։ Վարկ վերցնելով՝ տնային տնտեսություններն ավելի վատ վիճակում են հայտնվում, երբ վարկ տրամադրողները մոլորեցնում են ու տրամադրում օպտիմալից ավելի վարկ»,- պնդում է Նյու Յորքի Ֆեդերալ ռեզերվային բանկի հաշվետվությունը ։ Համաձայն ԱՄՆ-ում սպառողների ֆինանսական պաշտպանության բյուրոյի հետազոտության՝

  • արագ վարկ վերցնողների 25%-ը կրկին վարկ կվերցնի առնվազն 9 անգամ,
  • արագ վարկ վերցնողների 80%-ը վարկ վերցնում է նախորդ վարկի մարման օրվան հաջորդող երկու շաբաթվա ընթացքում,
  • արագ վարկ վերցնելու կետերը տեղադրված եմ բնակչության առավել խիտ, աղքատ, ցածր կրթության մակարդակ ունեցող վայրերում։

Համաձայն «PewTraust» կազմակերպության հետազոտության' ԱՄՆ այն նահանգներում, որտեղ թույլատրվում են բարձր տոկոսադրույքներ, վարկերի տոկոսներն ամենաբարձրն են։ Սա նշանակում է, որ մրցակցությունը չի նվազեցնում տոկոսադրույքները։

Հայաստանը բացառություն չէ

«Գիշատիչ» վարկերի համաճարակը տեսանելի է նաև Հայաստանում։ Վերջին երկու տարիների ընթացքում այս շուկան բազմապատկվել է և շարունակում է աճել անհավանական արագությամբ։ Խոշոր վարկային կազմակերպություններն այսօր ավելի շատ հարկ են վճարում, քան որոշ հայտնի բանկեր։ Ձևավորվել է արագ վարկ վերցնողների յուրահատուկ համայնք, ովքեր շփման վիրուտալ հարթակներ ունեն։ Զարգանում է նաև յուրատահատուկ նարատիվ/ժարգոն՝ առանձին տերմինաբանությամբ, որով շփվում են մարդիկ։ Շուկայի մասնակիցներն առատորեն օգտագործում են սոցիալական ցանցերը։ Ոլորտը շարունակում է «վիրտուալացվել» մեծ արագությամբ։ Արագ վարկերի շուկան հատկապես անայլընտրանք է դարձել, այսպես կոչված, վարկային «սև պատմություն» ունեցողների՝ 18 տարեկանների համար, ովքեր չունեն որևէ աշխատանքային կենսագրություն և ռեսուրսներ։ Դեպի այս շուկա են հաճախ ակամա ուղղորդվում չունևոր խավի այն ներկայացուցիչները, ում մոտ առաջանում են առողջապահական մեծ ծախսերի հետ կապված խնդիրներ կամ ովքեր տարբեր պատմությունների մեջ են հայտնվում շահումով խաղերի դաշտում։

Պետական քաղաքականության հարցերը

Արագ վարկերի շուկան կարգավորելու տեսանկյունից պետական քաղաքականությունն առավել ակտիվացնելու անհրաժեշտություն է առաջանում։ Կարգավորումներ կան։ Սակայն դրանք կա՛մ բավարար չեն, կա՛մ էլ վարկ վերցնողները, գրագիտության ոչ բարձր մակարդակի պատճառով, ի վիճակի չեն օգտվել օրենսդրությամբ իրենց ընձեռնված իրավունքներից։ Հարկավոր է ավելի համալիր և ավելի թիրախավորված աշխատանք այս ոլորտում, որպեսզի մեծ կոլապսի ուղիով չընթանանք։

Գործիքակազմը կարող է բազմազան լինել։ Այսօր կենտրոնական բանկն ունի որոշակի գործառույթներ այս շուկայում, որոնք իրականացնում է բավականին հաջող։ Միևնույն ժամանակ ակնհայտ է, որ կա չարտոնված վարկավորման բավականին մեծ սեգմենտ, որը, սոցիալական ցանցերի և ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների զարգացմանը զուգընթաց, դառնում է առավել հասանելի ու ընդլայնվում։ Հետևաբար, այս չարտոնված ոլորտում իրավապահ մարմիններին անհրաժեշտ է նոր գործիքակազմ արդյունավետ պայքարի համար։ Վտանգավոր ուռճացումներից խուսափելու համար, թերևս, կարիք կա ոչ թե պարզապես հենվել միայն Կենտրոնական բանկի և իրավապահ մարմինների գործառույթների վրա, այլ գերատեսչությունների ավելի լայն ցանց ընդգրկել այս գործընթացում։ Լուծումներն էլ կարող են տարբեր լինել։

Ասենք՝ սահմանափակել շուկան կամ սահմանափակել առաջարկը. այս ուղղությամբ ՀՀ Ազգային ժողովում շրջանառվում է օրենքի նախագիծ։ Իհարկե, եթե այս նախաձեռնությունը դիտարկվի որպես խնդրի միակ և բավարար լուծում, կունենանք հակառակ էֆեկտը, և ոլորտը, ամենայն հավանականությամբ, կմտնի ստվեր կամ կվերադառնա չկարգավորվող, չինստիտուցիոնալացված դաշտ։ Իրական խնդիրը կմնա։

Հետևաբար, շատ ավելի կարևոր կարող է լինել պահանջարկի սահմանափակմանն ուղղված քայլերը։ Սա առաջին հերթին ենթադրում է աշխատանք աղքատ խավի հետ. իրազեկում, տեղեկացում հնարավոր վտանգների մասին, պայքար անբարեխիղճ գովազդի դեմ։ Այստեղ մեծ դեր պիտի ունենա գործադիրը, մասնավորապես՝ ՀՀ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը։

Խնդրի կարգավորման մեկ այլ լուծում կարող է հանդիսանալ ՀՀ առևտրային բանկերին խրախուսող ինչ-որ պայմանների մշակումը, որոնք կխթանեն նրանց՝ վարկառուների այս խավի հետ աշխատելու՝ ներկա համատարած անտեսման վարքագծի փոխարեն։ Բանկերը շատ ավելի կառավարելի ու նորմավորված դաշտում են աշխատում և կարող են էապես նվազեցնել ռիսկերը։

Լուծման տարբերակներ էլի կարող են լինել։ Ամենայն հավանականությամբ, խնդիրը մեկ լուծում չունի, և լայն գործիքակազմի կիրառման կարիք կա՝ շահագրգիռ գերատեսչությունների հնարավոր լայն կազմի ներգրավմամբ։ Հետևաբար, եթե մենք գիտակցում ենք հասունացող խնդիրը, եթե արդեն տեսնում ենք վտանգի մեծությունը, ապա օր առաջ պետք է սկսել մասնագիտացված քննարկումներ օրենսդրի, գործադիրի, կենտրոնական բանկի և շուկայի մասնակից սուբյեկտների ներգրավմամբ, որպեսզի օր առաջ մշակվի գործողությունների այնպիսի ծրագիր, որը հաշվի կառնի թե՛ բիզնեսի շահերը, թե՛ վարկառուների շահերը և թե՛ պետության ու հանրային շահը։


Համառոտագիրը մշակվել է «Հայաստանի Հանրապետության դրամավարկային և ֆինանսական հատվածի արդյունավետ հաղորդակցության ուղիների զարգացմանն ուղղված» ծրագրի փորձագիտական խմբի կողմից։ Ծրագիրն իրականացնում է «ԱյՍիԷյչԴի. Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոն» ՍՊԸ-ն՝ «Տնտեսագիտական կրթության և հետազոտությունների աջակցման կենտրոն» հիմնադրամի ֆինանսական օժանդակությամբ։

ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

17.10.2019

Տեղեկատվական հանդիպում-աշխատաժողով Շիրակի մարզում

2019 հոկտեմբերի 15-ին ՀՀ Լոռու մարզի Վանաձոր քաղաքում տեղի ունեցավ «Հայաստանի Հանրապետությունից Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն անկանոն միգրացիայի կանխարգելում՝ պոտենցիալ միգրանտների տեղեկացվածության բարձրացման միջոցով» ծրագրի տեղեկատվական հանդիպում-աշխատաժողովների շարքը: Աշխատաժողովի հիմնական նպատակն է մասնակիցներին տեղեկություններ տրամադրել անկանոն միգրացիայի ռիսկերի, հետևանքների, Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունում միգրացիայի ոլորտում տեղի ունեցող զարգացումների, օտարերկրացիներին տրվող պաշտպանության ձևերի, ինչպես նաև վիճակագրական տվյալներ՝ Հայաստանից Գերմանիա արտագաղթի և վերադարձի վերաբերյալ: Աշխատաժողովի ընթացքում քննարկվել են նաև ՀՀ քաղաքացիների վերադարձի և հետընդունման (ռեադմիսիա) գործընթացը, և ներկաներին ներկայացվել է նաև ՀՀ-ում իրականացվող վերադարձողների վերաինտեգրման ծրագրերը:

 ավելին >>
24.09.2019

Տեղեկատվական հանդիպում-աշխատաժողով Շիրակի մարզում

2019 սեպտեմբերի 17-ին ՀՀ Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում մեկնարկեց «Հայաստանի Հանրապետությունից Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն անկանոն միգրացիայի կանխարգելում՝ պոտենցիալ միգրանտների տեղեկացվածության բարձրացման միջոցով» ծրագրի տեղեկատվական հանդիպում-աշխատաժողովների շարքը: Աշխատաժողովի հիմնական նպատակն է մասնակիցներին տեղեկություններ տրամադրել անկանոն միգրացիայի ռիսկերի, հետևանքների, Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունում միգրացիայի ոլորտում տեղի ունեցող զարգացումների, օտարերկրացիներին տրվող պաշտպանության ձևերի, ինչպես նաև վիճակագրական տվյալներ՝ Հայաստանից Գերմանիա արտագաղթի և վերադարձի վերաբերյալ: Աշխատաժողովի ընթացքում քննարկվել են նաև ՀՀ քաղաքացիների վերադարձի և հետընդունման (ռեադմիսիա) գործընթացը, և ներկաներին ներկայացվել է նաև ՀՀ-ում իրականացվող վերադարձողների վերաինտեգրման ծրագրերը:

Միջոցառմանը մասնակցում էին պետական (տարածքային) կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների պաշտոնյաները, համապատասխան ծառայություններ մատուցող պետական և ոչ պետական կազմակերպությունները, ԶԼՄ և ՔՀԿ ներկայացուցիչները: Աշխատաժողովն իրականացվում է Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնի կողմից, ԳԴՀ Արտաքին գործերի դաշնային նախարարության ֆինանսական աջակցությամբ և ՀՀ ՏԿԵՆ Միգրացիոն ծառայության և «Հայկական Կարիտաս» բարեսիրական հասարակական կազմակերպության հետ համագործակցությամբ:

 ավելին >>

ՎԵՐՋԻՆ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐԸ

25.11.2019

Ազգային Ժողովի քննիչ հանձնաժողովի գործունեության ընթացքում իրավասու մարմիններից և պաշտոնատար անձանցից տեղեկություններ ստանալու հետ կապված հարցերի վերաբերյալ

Սույն վերլուծության նպատակն է ներկայացնել Քննիչ հանձնաժողովիգործունեության ընթացքում իրավասու մարմիններից և պաշտոնատար անձանցից գրավոր տեղեկություններ ստանալու, հանձնաժողովի հրավերով՝ իրավասու պաշտոնատար անձանց հանձնաժողով ներկայանալու և բացատրություններ տալու հետ կապված օրենսդրական կարգավորումները, ինչպես նաև այդ անձանց կողմից օրենքի պահանջները չկատարելու դեպքում կիրառվող պատասխանատվության միջոցները: