ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆՆԵՐ // 

Արժանավայել ընտրությունների հրամայականը. քաղաքական կամքի դրսևորում, հեղաշրջում, թե՞ արտաքին պարտադրանք

13.04.2005

Plus ça change, plus c'est la même chose

(Համապատասխան քաղաքական կամքի առկայության պայմաններում) Հայաստանի Ընտրական օրենսգիրքը հնարավորություն տալիս է անցկացնել ընտրություններ, որոնց արդյունքները հնարավորին չափ ճիշտ կարտահայտեն ընտրողների նախապատվությունները և կձևավորեն վստահության ռեսուրս ունեցող իշխանություններ: Սա ամենևին էլ չի նշանակում, որ անգամ քաղաքական կամքի առկայության պայմաններում ընտրությունները կլինեն լիարժեք, քանի որ այս գործընթացի վրա իր բացասական ազդեցությունն է շարունակելու ունենալ մրցակցող գաղափարների և փափագվող առաջնորդների սղաճը, ընտրողների ցածր իրավագիտակցությունը, բարդ սոցիալական կացությամբ խարանված` ընտրություն կատարելու շարժառիթները, ինչպես նաև ընտրական գործընթացում ի պաշտոնե ընդգրկվող անհատների անբավարար մասնագիտական մակարդակը:

Քաղաքական կամք. ինքնաբավ փակուղի՞

Կամքը մարդկային բնության բաղկացուցիչն է. քաղաքական կամքի դրսևորումը չպետք է փնտրել ժողովրդավարության ուղեցույցերում և, առավել ևս, պետության տարատեսակ օղակների առօրյա աշխատանքի կամ այդ աշխատանքի արդյունավետության վերլուծություններում: Ընտրական օրենսգրքի վերաձևափոխումները, հանձնաժողովների աշխատանքները, վարչական մեքենայի գործունեությունը, կուսակցական քարոզները կամ կոչերը քաղաքական կամքի դրսևորումներ չեն: Քաղաքական կամքն առկա է, երբ գիտակցաբար դիմում են քաղաքական, նաև անձնական ռիսկերի: Այսօր քաղաքական ուժերի մոտ պակասում է նմանօրինակ ռիսկեր ստանձնելու ցանկությունը:
Հետևանքը. վերջին տասնամյակում Հայաստանում տեղի ունեցած բոլոր ընտրությունները անցել են համապատասխան քաղաքական կամքի բացակայության պայմաններում և միտված են եղել բոլոր հնարավոր ճանապարհներով քաղաքական և տնտեսական վերնախավի վերարտադրության ապահովմանը: Այս պայմաններում ընտրական գործընթացի հետագա բարելավումը, ի թիվս այլ ոլորտների, ենթադրում է Ընտրական օրենսգրքի այնպիսի փոփոխություններ, որոնք նվազագույնի կհասցնեն քաղաքական կամքի բացակայության ազդեցությունը: Այստեղ ընտրական օրենսդրության բարեփոխումների շղթան փակվում է, քանի որ ներկայիս օրենսդիր մարմնում մեծամասնությունը հետաքրքրված չի լինի իր հետագա վերարտադրությունը վտանգելով:

Անիրական լիարժեք ընտրություններ

Օրենսդրական հարթության մեջ էական վերաձևակերպումների փակուղին գրեթե անիրական է դարձնում խաղաղ ճանապարհով իշխանափոխությունը Հայաստանում, քանի դեռ իշխանությանը հավակնող որևէ մրցակից ուժ չի ստեղծի ներկայիս քաղաքական և տնտեսական վերնախավի ունեցվածքային, իսկ որոշ դեպքերում` ֆիզիկական անվտանգության երաշխիքներ:

Հնարավոր հետևանքը` Հայաստանի հետագա միջազգային մեկուսացում /բելառուսիզացիա/ կամ գիտակցում, որ նույն մեթոդներով սեփական վերարտադրությունը կարող է կիզակետի հասցնել ժողովրդական դժգոհությունը /Վրաստան, Ուկրաինա, Ղրղզստան/: Հեղաշրջումների ֆոնի վրա սրա գիտակցումը ենթադրում է երկու այլընտրանք. կամ թուլացնել «ակցանները» կամ` ավելի սեղմել: Երկրորդ այլընտրանքն իրենից ներկայացնում է ցանկացած ճնշումների բնական արձագանք, ինքնապաշտպանական բնազդ, որը կարող է սխալ լինել, և տանել իշխող ուժերի կործանման: Այդ կործանումը հղի է Հայաստանի անվտանգության խաթարմամբ և կործանարար կարող է լինել նաև Հայաստանի համար: Հայաստանը շատ ցնցումների միջով է անցել, իսկ սեղմել ակցանները կնշանակի լինել հետագա ցնցումների երաշխավորը, հրահրել դժգոհությունների նոր ալիք:

Դու՜րս` արատավոր շրջանակից

Ցավոք, փոփոխություն պահանջող այսօրվա ուժերը օղակի թուլացման ցանկացած հնարավորություն միանգամից փորձում են օգտագործել հօգուտ` խորացնելով ինքնապաշտպանական հակազդեցությունը: Հիմնական խնդիրն այն չէ, թե որ ուժերն են իշխում, այլ այն, որ Հայաստանում դեռևս չի արմատավորվել քաղաքական ուժերի հանգիստ ու բնականոն փոփոխություն: Խնդիրն իշխանափոխության մեխանիզմների, այդ թվում ընտրությունների մեջ է, և ոչ թե քաղաքական ուժերի էության ու բովանդակության: «Օղակի» սեղման արատավոր շրջանը խզելու եզակի հնարավորություն է ընձեռված: Կարևորը խիզախությունն է (քաղաքական կամք) և դեպքերի հաջորդականության ճիշտ ընտրությունը: Կեղծիք կլինի ասելը, որ հնարավոր է քաղաքական կամք դրսևորելով անմիջապես փոխել ձևավորված իրավիճակը: Արատավոր շրջանը շատ է խորացրել դեպքերի զարգացումը: Իսկ իրավիճակի մեղմման աստիճանական գործողությունների դաշտը լայն է.

  • բազմակարծության ապահովում,
  • խոսքի ազատություն,
  • էլեկտրոնային լրատվամիջոցների գործունեության ազատականացում,
  • քաղաքական դաշտի ապամենաշնորհացում,
  • ընտրակեղծիքների դատաքննությունների ու համապատասխան պատժամիջոցների հետևողական իրականացում,
  • քաղաքական որոշումների կայացման բաց դաշտի և երկխոսության սզկզբունքների կայացում,
  • և այլն:

Ցնցումներ կլինեն, սակայն դրանք ամուր հող կնախապատրաստեն, որպեսզի հաջորդ ընտրությունները լիարժեք լինեն:


Համառոտագիրը մշակվել է 2005թ. մարտի 13-ին «Լիարժեք ընտրություններ և ընտրական գործընթացների կառավարում» թեմայով քննարկման մասնակիցների կողմից արտահայտված կարծիքների հիման վրա: Կլոր սեղանին մասնակցում էին անկախ վերլուծաբաններ, պետական պաշտոնյաներ և միջազգային կառույցների ներկայացուցիչներ:

ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

15.03.2021

ՀՀ Ազգային ժողովին (ՀՀ ԱԺ) միջազգային զարգացման աջակցության, համակարգման և ՀՀ ԱԺ հետ միջազգային զարգացման գործընկերների համագործակցության քարտեզագրման փորձագետի ծառայություններ մատուցելու հետաքրքրության հայտ ներկայացնելու հրավեր

ՄԶՄԿ-ն Նոր Հայաստան՝ ժամանակակից խորհրդարան» ծրագրի շրջանակներում հրավիրում է հետաքրքրված ֆիզիկական անձանց կամ անհատ ձեռներեցներին՝ ներկայացնելու հետաքրքրության հայտ` ՀՀ ԱԺ կողմից միջազգային զարգացման գործընկերների հետ համագործակցությունը քարտեզագրելու, համագործակցության նոր հնարավորություններ բացահայտելու և այդ համագործակցությունը արդյունավետորեն համակարգելու, միջնաժամկետ և երկարաժամկետ հեռանկարում արտաքին օժանդակության օգտագործման ընդհանուր ռազմավարության համար անհրաժեշտ հիմնական տվյալներ հայթայթելու և համապարփակ զեկույց ներկայացնելու նպատակով։։

 ավելին >>
15.03.2021

Քաղաքական հաղորդակցության գործիքների արդյունավետության գնահատման փորձագետի ծառայություններ մատուցելու հետաքրքրության հայտ ներկայացնելու հրավեր

ՄԶՄԿ-ն «Նոր Հայաստան՝ ժամանակակից խորհրդարան» ծրագրի շրջանակներում նախատեսում է իրականացնել ՄԶՄԿ կողմից ներդրված և կիրառվող քաղաքական հաղորդակցության գործիքների արդյունավետության գնահատում, որի համար նախատեսում է ներգրավել կարճաժամկետ փորձագիտական օժանդակություն։

 ավելին >>
09.03.2021

«Կանաչ Գործարք» աշխատանքային խմբի առաջին տեսակոնֆերանս

2021թ. մարտի 3-ին տեղի ունեցավ «Լիսաբոն-Վլադիվոստոկ» նախաձեռնության շրջանակներում ստեղծված «Կանաչ Գործարք» աշխատանքային խմբի առաջին տեսակոնֆերանսը: Յոթ երկրների` Ավստրիա, Հայաստան, Գերմանիա, Իտալիա, Ղազախստան, Ռուսաստան և Ֆարանսիա, շրջակա միջավայրի և բիզնես ոլորտի ավելի քան 20 փորձագետներ, ինչպես նաև «Լիսաբոն-Վլադիվոստոկ» նախաձեռնությանը սատարող խոշոր բիզնես ասոցիացիաների ներկայացուցիչները քննարկեցին ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի կայուն զարգացման գործողությունների ներդաշնակեցմանն ուղղված ընդհանուր մոտեցումները, այդ թվում նաև մինչև 2050թ. ջերմոցային գազերի արտանետումների կտրուկ նվազման ուղղությամբ գործողությունները: «Լիսաբոն-Վլադիվոստոկ» նախաձեռնության խորհրդի նախագահ Ուլֆ Շնայդերը ընդգծեց. «Կանաչ գործարքը ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի միջև երկխոսություն սկսելու դռներ է բացում»: Տեսակոնֆերանսին մասնակցում էր ՄԶՄԿ-ի փորձագետ, կենսաֆիզիկոս, ուրբան միջավայրի, կայունության և կլիմայի փոփոխության մասնագետ Ոսկեհատ Իսախանյանը:

 ավելին >>

ՎԵՐՋԻՆ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐԸ

20.11.2023

Երիտասարդական Էքսպոյի Կատալոգ

«Քաղաքացիական կրթություն և մասնակցություն» ծրագրի 2023 երիտասարդական էքսպոյի կատալոգում կարող եք ծանոթանալ մասնակից ավելի քան 30 հասարակական կազմակերպություններին, էքսպոյի ընթացքում նախատեսվող 10-ից ավելի միջոցառումներին և դրանք վարող խոսնակներին, ինչպես նաև «Քաղաքացիական կրթություն և մասնակցություն» ծրագրի հակիրճ նկարագրին և ծրագրի հիմքում ընկած «Երիտասարդների դրական զարգացում» մոտեցմանը։